آموزش تحلیل تناسب اراضی با GIS و AHP

این دوره یک آموزش پروژه‌محور برای آشنایی عملی با فرآیند تحلیل تناسب اراضی و پتانسیل‌یابی در محیط GIS است. موضوع پروژه که در ابتدای آموزش نیز معرفی می‌شود، «پتانسیل‌یابی اراضی برای کشت گلرنگ با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) در محیط GIS» است. در این پروژه، تناسب اراضی برای کشت گلرنگ در استان خوزستان بررسی می‌شود و مراحل مختلف این تحلیل، از آماده‌سازی داده‌ها تا تولید نقشه نهایی، به‌صورت گام‌به‌گام اجرا می‌شود.

در بسیاری از پروژه‌های GIS، فرآیند پتانسیل‌یابی را می‌توان بخشی از تحلیل‌های مکان‌یابی و ارزیابی تناسب اراضی در نظر گرفت. در این نوع تحلیل‌ها، با بررسی و ترکیب معیارهایی مانند دما، بارش، شیب، ارتفاع، فاصله از رودخانه و جاده و ویژگی‌های خاک، مشخص می‌شود کدام مناطق برای یک هدف مشخص مناسب‌تر هستند. به همین دلیل، مفاهیم و روش‌های ارائه‌شده در این دوره، علاوه بر مطالعات کشاورزی، می‌توانند در بسیاری از پروژه‌های مکان‌یابی، ارزیابی تناسب و تصمیم‌گیری مکانی نیز مورد استفاده قرار گیرند.

در این پروژه از داده‌هایی مانند DEM، شیب، جهت شیب، راه‌ها، رودخانه‌ها، pH خاک، بارش و دما استفاده می‌شود. ابتدا داده‌های مورد نیاز آماده‌سازی و کنترل می‌شوند و سپس بخش‌هایی مانند تهیه و آماده‌سازی داده‌های اقلیمی، درونیابی با روش‌های Kriging و CoKriging، یکسان‌سازی داده‌ها، تبدیل لایه‌های برداری به رستر، استانداردسازی و طبقه‌بندی معیارها انجام می‌شود. در ادامه، معیارها با استفاده از روش AHP وزن‌دهی شده و با ترکیب لایه‌ها، نقشه نهایی تناسب اراضی تولید می‌شود.

بخش قابل توجهی از آموزش به اجرای عملی مراحل در ArcMap اختصاص دارد؛ بنابراین علاوه بر آشنایی با چارچوب تحلیل تناسب اراضی، نحوه استفاده از ابزارهایی مانند Raster Calculator، Reclassify و Weighted Overlay و همچنین مدیریت و آماده‌سازی لایه‌های مکانی نیز در جریان اجرای پروژه آموزش داده می‌شود.

هدف دوره صرفاً اجرای یک پروژه مربوط به گلرنگ نیست. تلاش شده است مفاهیم و مراحل اصلی یک فرآیند تحلیل تناسب اراضی با GIS و AHP به شکلی ارائه شود که دانشجو بتواند منطق این فرآیند را درک کرده و آن را برای مسائل مشابه نیز به کار بگیرد. در پایان، خروجی پروژه یک نقشه پهنه‌بندی تناسب کشت گلرنگ از مناطق مناسب تا نامناسب خواهد بود.

نرم‌افزار اصلی دوره ArcMap از مجموعه ArcGIS است. بخشی از داده‌های تمرینی مورد استفاده در پروژه نیز در اختیار دانشجو قرار می‌گیرد تا بتواند مراحل آموزش را تمرین کند. برای اجرای پروژه‌های مشابه در مناطق دیگر، دانشجو می‌تواند داده‌های مکانی و اقلیمی مورد نیاز را متناسب با منطقه و موضوع موردنظر خود تهیه و جایگزین کند.

تذکر لازم: داده‌هایی که در اختیار دانشجو قرار می‌گیرد و لایه‌های پردازش‌شده، صرفاً برای اهداف آموزشی و تمرینی دوره ارائه شده‌اند. بازنشر، فروش، واگذاری یا استفاده مستقل از آنها در پروژه‌ها، مقالات، پایان‌نامه‌ها یا محصولات تجاری خارج از چارچوب این دوره مجاز نیست.