درآمدی بر تکامل انسان از منظر انسان‌شناسی زیستی

سؤال «از کجا آمده‌ام» یکی از بنیادین‌تری و احتمالا  قدیمی‌ترین سؤالات بشر است. همه ما پدران و مادران‌مان را می‌شناسیم. بیشترمان هم پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و شاید اجدادمان را هم بشناسیم و از آنها عکس‌ها و خاطراتی هم داشته باشیم. آنها هم انسان‌هایی شبیه به ما بودند و با زبان و فرهنگی شبیه به خود ما زندگی می‌کردند. اما اگر این زنجیره را باز هم به عقب ببریم به کجا خواهیم رسید؟ آیا اجداد نسل صدم ما هم شکل و ظاهرو رفتاری شبیه ما داشتند؟ اجداد نسل هزارم و صدهزارم ما چطور؟  از چه زمانی ما «انسان» شدیم و قبل از آن چه بودیم و چه می‌کردیم؟ چگونه پدران ما سرتاسر کره زمین را تسخیر کردند و در سرزمین‌های مختلف از قطب شمال تا جزایر دورافتاده اقیانوس آرام سکنی گزیدند؟ چه بر سر انواع دیگر انسان مثل نئاندرتال‌ها و هومو ارکتوس‌ها آمد؟

سالیان دراز بشر پاسخ این سؤالات را در سنت‌ها و اسطوره‌ها می‌جست. اما علم تجربی به انسان این ابزار را داد تا بتواند پاسخ این سؤالات را از طریق علمی به‌دست آورد. انسان‌شناسی زیستی شاخه‌ای از علم تجربی است که به خواستگاه تکاملی بشر و مطالعه رفتار، فرهنگ و آناتومی انسان از دیدگاه تکاملی زیستی می‌پردازد. اینکه انسان‌بودن به چه معناست و چرا بعضی ویژگی‌ها مثل زبان و فرهنگ پیچیده خاص بشر است، پرسش‌هایی تنها فلسفی نیستند؛ بلکه از طریق علم تجربی نیز می‌توان این سؤالات را واکاوی نمود. در این دوره به بررسی این مسائل از دیدگاه علم تجربی خواهیم پرداخت و آخرین یافته‌های علمی در این موارد را مرور خواهیم نمود. این دوره برای مخاطب عمومی طراحی شده و دانش پیشین در زیست‌شناسی یا انسان‌شناسی ضروری نیست.

این دوره در۵ جلسه درس طراحی شده، که هر جلسه به یکی از موضوعات مهم در تکامل انسان می‌پردازد. در یکی دو جلسه اول به جایگاه انسان در طبیعت و نسبت ما با سایر موجودات زنده در درخت تکاملی خواهیم پرداخت، و پس از آن به ظهور ویژگی‌های منحصربه‌فرد بشر در طول تاریخ تکاملی‌مان، از ۵ میلیون سال پیش به این سو خواهیم پرداخت.

این دوره با تلاش شخصی دکتر محمد حسین کازرون و با کمک و همکاری دانشگاه کالج لندن برای مخاطب فارسی‌زبان تهیه شده است.